Verhaal met een haakje

Verhaal met een haakje

BLOG

Verhaal met een haakje

Wat is er nou toch gebeurd
op de Tallahachie Bridge?

Hitsongs moeten het vaak hebben van de bekende ‘hook’. Een of meer elementen die zich letterlijk vasthaken in het oor of het geheugen van de luisteraar. Zo’n hook kan bestaan uit een woord, een zin, een effect, een melodietje, een sound – als het maar blijft hangen. Daarna vreet zo’n haakje zich een weg naar binnen, om niet meer los te laten. Van ‘Who the f*ck is Alice’ en het ‘vers kopje thee’ van Froger tot de drumfill van Phil Collins’ ‘In The Air Tonight’.

Een heel speciale categorie is de inhoudelijke oorwurm, ‘the narrative hook’. Dat er in een song iets gebeurt of wordt genoemd dat je niet meer loslaat. Het kan de clou van een grap zijn, maar ook een stuk tekst dat een vraagteken nalaat. En zo’n vraagteken blijft zich opwerpen, iedere keer dat je het liedje hoort.

Ode to Billie Joe

Een van de mooiste voorbeelden daarvan is het verhaal dat Bobbie Gentry zingt in ‘Ode to Billie Joe’ uit 1972. Daarin bezingt Bobbie de tragische zelfmoord van Billie Joe McAllister, die van de Tallahatchie Bridge is gesprongen. Waarom, wordt niet echt duidelijk. Het voorval wordt achteloos aan de eettafel besproken in het gezin waarvan de ik-figuur de dochter is. We proeven dat zij iets met Billie Joe moet hebben gehad, maar meer wordt niet verteld. De dominee, die eerder die dag langs was geweest heeft nog iets gezegd over een meisje dat met Billie Joe gezien is. En dat zij veel leek op de dochter. Maar die mededeling verdampt aan de eettafel, waar meer aandacht lijkt voor het eten dan voor de tragiek van de zelfmoord. Ook het feit dat Billie Joe en dat meisje ‘iets’ van de brug hebben gegooid, blijft verder onbesproken.

Aan het eind van de song vertelt de ik-figuur nog dat ze sindsdien af en toe naar de brug gaat om bloemen te strooien in het donkere modderige water van de rivier. Maar ook daar blijft het bij.

Mysterie

Al 50 jaar blijft de vraag onbeantwoord wat er zich nou precies heeft afgespeeld op de Tallahatchie Bridge. Er zijn talloze artikelen over geschreven, er is zelfs een speelfilm over gemaakt. Maar het blijft een mysterie. Het enige dat Bobbie Gentry er zelf ooit over heeft willen zeggen, is dat de song draait om de gevoelloosheid waarmee mensen kunnen praten over zoiets tragisch als een zelfmoord. Het verhaal blijft intussen mysterieus en laat z’n haak daarmee nooit los.

En Bobbie Gentry? Die is misschien nog wel een groter mysterie. Na een aantal zeer succesvolle jaren in de spotlights, verdween ze begin jaren 80 opeens van de radar. Naar verluidt was ze totaal klaar met het sterrendom en de muziekindustrie in het algemeen. Ze verkoos de anonimiteit boven de glamour. Er worden nog altijd pogingen gedaan om uit te vissen hoe het verder met haar is gegaan, maar de onderzoeken hebben niet veel meer opgeleverd dan dat ze nog leeft en wellicht in Memphis woont. Andere bronnen noemen Los Angeles.

En daarmee hecht het haakje van ‘Ode to Billie Joe’ zich nog een stukje dieper.

Luister hier naar Bobbie’s intrigerende song. En voel het haakje pakken.

Telefoon

+31 6 51161323

Instagram

Motregen-akkoord

Motregen-akkoord

BLOG

Motregen-akkoord

Het was een revolutionaire ontdekking. C majeur-zeven. Alsof er een compleet nieuwe dimensie bijkwam. Alsof ik eigenhandig de relativiteitstheorie had bedacht.

Ik leg het uit.

Als gitarist ben ik autodidact. Dat wil zeggen dat ik het mezelf heb aangeleerd. Door te luisteren, te proberen en te zoeken. Trial and error.

Dan moet je je wel even voorstellen dat ik het hier heb over de jaren 70 en 80. Van de vorige eeuw, ja. Niks geen internet, YouTube-tutorials met instructievideo’s en technische snufjes om rustig te analyseren wat er nou gespeeld werd. Een opvallend akkoord was in een fractie van een seconde weer voorbij en dan was het een kwestie van de arm van de pick-up weer een stukje terugzetten en opnieuw luisteren.

Akkoordenschema’s haalde ik uit boeken en gidsen die je in de muziekwinkel kon kopen, en die er vaak nog naast zaten ook. Als je de afbeelding van het bewuste akkoord netjes naspeelde op de gitaar, klopte er vaak helemaal niks van. Ik had meer aan m’n eigen gehoor.

Trappen

Nou speelde ik voornamelijk rock & roll, punk en wat new wave-songs die niet al te veel eisen stelden wat betreft harmonische capriolen. De basics zaten er goed in. Ik leerde hetzelfde liedje in verschillende toonsoorten spelen en ontdekte zo vanzelf de ‘trappen’.

Toch vond ik op een bepaald moment al die rechttoe-rechtaan akkoorden wat beperkt en ging op zoek naar nieuwe harmonieën die ik hoorde in de ‘betere’ popliedjes. En in de jazz-songs van mijn ouders.

Al Stewart

Eén akkoord waar ik me specifiek op stortte, was het eerste akkoord in dé hit van dat moment, Year of the Cat van Al Stewart. Het was een akkoord dat niet zo somber klonk als een mineur, maar ook meer sfeer had dan een gewoon majeur-akkoord. Het gaf me associaties met melancholie, grijze luchten en regendruppels op een raam.

Het moest ergens in de buurt van C majeur liggen, want dat klonk als bijna-goed als ik met de plaat meespeelde. Maar toch, die melancholie miste ik. Welke toon moest er nou bij om dat effect te krijgen?

Tot ik bij toeval mijn vingers net niet goed op de gitaarhals zette en er een open snaar klonk op de plek waar ik mijn wijsvinger wilde plaatsen.

Zwart gat

Daar was-ie! Het magische melancholie-akkoord waarmee je motregen laat vallen in een liedje! Door een vinger minder te plaatsen, kreeg ik er een toon BIJ. Een toon die al die tijd verstopt had gezeten onder het octaaf van het C-akkoord. Bij navraag bleek het de toon B te zijn, die in het C-akkoord de functie heeft van ‘groot-septiem’, oftewel de zevende toon uit de toonladder, gestapeld op de drieklank C-E-G. Het voelde of ik door een zwart gat in het universum was gekropen en in een ander, nog onontdekt deel van de kosmos was beland.

Groot septiem, majeur-zeven! Opeens hoorde ik die vierklank overal. In sommige Beatle-songs, bij de honingzoete Carpenters, bij Chicago en Burt Bacharach. Maar ook in de pianostukken van Debussy en helemaal van Satie. De brug van de rock & roll naar de universele muziek was geslagen!

Het is een van mijn meest memorabele muzikale momenten geweest die ik me kan herinneren. Ik zou in de jaren daarna nog veel meer ontdekken wat betreft akkoorden en meerklanken. Maar zoveel impact als dit ene akkoord had, is me niet vaak meer overkomen.

Ken je dit?

Worstel jij weleens met de juiste akkoorden? Wil je meer te weten komen over onweerstaanbare akkoordencombinaties en hoe je ze kan toepassen? Dan is de tweedelige clinic Chord Progressions echt iets voor jou!

Kijk hier wanneer de eerstkomende ‘Chord Progressions’ plaatsvindt.

Telefoon

+31 6 51161323

Instagram

Songwriting bloopers

Songwriting bloopers

BLOG

Songwriting bloopers

Je kent ze vast wel: die wereldberoemde foutjes die in een kaskrakende filmhit zijn beland. Niemand heeft ze opgemerkt, maar nadat de film in première is gegaan, zagen oplettende kijkers opeens onlogische details. Niets meer aan te doen, ze zitten er voor altijd in. Met songwriting bloopers gaat het net zo.

Bekende filmbloopers zijn al zo oud als de cinema zelf. Bijvoorbeeld Charlton Heston die in de epische jaren 50 filmklassieker Ben Hur heroïsch met zijn strijdwagen rondjes scheurt over de Romeinse renbaan en onderweg een gestrande karos niet meer kan ontwijken. Een superstunt volgt, waarbij Ben Hur met strijdwagen en al door de lucht zeilt om in volle vaart voorbij het wrak van de verongelukte tegenstander te landen en door te denderen. Een stunt die in één keer goed moest gaan. In de spanning en de chaos van de sprong viel het niemand op dat Heston zijn horloge nog om had, en dat bleef zelfs op de snijtafel onopgemerkt. Vandaar dat Ben Hur anno het jaar 30 AD spectaculair de eindstreep tegemoet jaagt met een design-klokje om de pols.

Sharon Stone stopt met roken

Of wat dacht je van die roemruchte scène uit Basic Instinct? Ja, die ene waarbij Sharon Stone het ene been over het andere slaat en daarbij de verzamelde detectives een korte blik gunt op haar intieme delen. Aan het begin van de scène heeft ze een sigaret in de hand, direct daarna niet, en in het volgende shot weer wel. De essentie van de scène trok zoveel aandacht dat niemand op die sigaret lette.

In liedjes komen dat soort bloopers ook voor. Terwijl er bij films specialisten worden aangetrokken om deze zogeheten ‘continuïteit’ te bewaken, zodat apart geschoten beelden in de uiteindelijke volgorde logisch blijven, moeten songwriters het zelf opknappen. Met diverse, vergelijkbare problemen.

Song blooper: Jij gelooft in mij?

André Hazes kon er wat van. Bijvoorbeeld in de song Zij gelooft in mij zingt hij over ‘haar’ in de derde persoon (‘ze lag te slapen, ik vroeg haar gisteravond wacht op mij’). In het tweede couplet begint hij echter met ‘Nu sta ik voor je, ik ben weer blijven hangen in de kroeg / Zo’n nacht ze weet het, heb ik nooit genoeg’. In plaats van over een derde persoon te zingen, richt hij zich opeens rechtstreeks tot ‘haar’, om één zin later weer naar een derde persoon te gaan. Deze song blooper zij André senior vergeven. Uit de context begrijpen we prima dat Hazes onbedoeld de camera in een korte scène twee keer een zwieper geeft.

In De Vlieger maakt Hazes het nog wat bonter. ‘Mijn zoon was gisteren jarig…’ begint hij. Om in het tweede couplet te openen met ‘En toen, op zekere morgen zei hij ‘Vader, ga je mee?’’. Die zekere morgen kan niet anders zijn dan deze afgelopen ochtend, want de verjaardag was gisteren – hebben we net gehoord. In latere versies zingt Hazes ‘en toen, de andere morgen’, wat al iets minder krom is. Maar toch.

Het jongetje in het lied vervolgt dan met ‘En als zij dan leest hoeveel ik van haar hou, dat ik niet kan wennen aan die and’re vrouw’, dan zou je iets verwachten in de zin van ‘nou, dan zal ze wel…’. Maar die als-dan belofte wordt nergens ingelost. Het jochie breekt z’n gedachtegang abrupt af door nog maar eens te zeggen ‘Ik heb hier een brief voor mijn moeder’.

Ook Bloed, Zweet & Tranen van de levenslied-maestro zit vol met songwriting bloopers. De uitdrukking ‘met bloed, zweet en tranen’ betekent zoveel als ‘met de grootst mogelijke moeite en pijn’. Het kost de zanger kennelijk oneindig veel inspanning om te zeggen: rot hier nu maar op. En dat de koek op is. Niemand die weet waarom dat zo verschrikkelijk moeilijk is, maar het zingt heerlijk mee.

En wat te denken van ‘Een lach met tranen, zo voel ik mij vandaag / geproefd van het leven, zoveel vrienden ongekend’. De logica is ver te zoeken, de rijm ook.

Is dat erg? Ach, het gaat uiteindelijk om de emotie en de intentie. En een paar miljoen Hazes-fans kunnen het niet fout hebben, toch?

Het is net als het klokje van Ben Hur en de sigaret van Sharon Stone. Misschien klopt het niet, maar het succes is er niet minder om. Noem het dichterlijke vrijheid, de armslag van de liedjesmaker.

Ken jij ook zulke songwriting bloopers? Mail ze naar info@songwriterschool.nl en ik neem ze mee voor een volgend blooper blog!

Telefoon

+31 6 51161323

Instagram

Songwriting camp: Keith & Willie

Songwriting camp: Keith & Willie

BLOG

Keith & Willie

Tijdens het meest recente songwriting camp kon ik weer eens van dichtbij meemaken hoe de deelnemers in teams aan het liedjesschrijven gingen. Hoe begin je? Waar haal je inspiratie en ideeën vandaan? Beginvragen die altijd terugkeren.

Met behulp van een paar aangereikte ‘song starters’ gingen de teams aan het werk en zo zag je stapje voor stapje de magie in werking. Gecontroleerde magie, want om iets moois uit de ijle lucht te plukken moet je soms hele aardse methodes toepassen. Dat was dan ook het thema van de dag.

Aan het eind van de intensieve zaterdag lagen er zowaar drie nieuwe liedjes min of meer klaar. Zo verschillend als de deelnemers zelf. En dat vond ik dan toch weer wél magisch. Er was moois aan de wereld toegevoegd dat er een paar uur eerder nog niet was.

Voer voor liedjes

Door de prikkels die er op zo’n songwriting camp over en weer gaan, vroeg ik mezelf ook weer af: hoe kom ik zelf nou toch op voer voor liedjes? Ik ging de invallen en gedachtes van de week ervoor eens na en kwam tot de slotsom dat er maar bar weinig was dat me op een positieve manier had aangezet. Bombardementen, vluchtelingen, rijzende zeespiegels, oprukkende woestijnen… in het nieuws had ik weinig opbeurends kunnen vinden. Het enige mini-vonkje bestond uit het haast weggestopte berichtje dat good old Willie Nelson de respectabele leeftijd van 89 had bereikt.

Weldaad

Het mag raar klinken, maar dat nieuwtje kwam als een weldaad binnen. Willie Nelson, z’n hele leven op voet van oorlog met de fiscus, het gevangeniswezen, de drugspolitie en rovende managers was zomaar 89 geworden. Onuitroeibaar, schoot het door me heen. Net zo onuitroeibaar als Rolling Stone Keith Richards. Keith tikt komend jaar de 80 aan en had statistisch gezien al vele malen dood moeten zijn, gezien z’n drugsdoordrenkte levensstijl en z’n hang naar avontuur. Maar nee hoor, terwijl de wereld bezig is te vergaan, ademen Keith & Willie lustig door. En áls Keith een keer een paar concerten moet laten schieten, is dat niet vanwege een hartaanval of een sluipende ziekte maar omdat hij tijdens een spelletje uit een boom is gevallen. Puberkwetsuren, kinderblessures. Niet kapot te krijgen, die mannen.

Rampspoed

En ondertussen vult de krant zich met rampspoed. Klimaattechnisch gezien is het al twaalf uur geweest en is met de grootst mogelijke collectieve mondiale inspanning hooguit nog wat van de allergrootste schade te beperken. Maar dat het er voor onze (klein)kinderen zeer somber uitziet, is glashelder. En dan staan we ook nog aan de rand van een nucleaire wedstrijd verplassen tussen mannen die hun eigen remsporen al jaren niet meer uit de pot kunnen pissen.

Nee, ik legde me erbij neer dat we dat nooit meer in eensgezindheid wereldwijd tot een oplossing gaan komen. De manier waarop we solidair en met oog voor de ander een mini-crisis als het afgelopen covid-hikje hebben aangepakt, geeft weinig garanties voor de toekomst. We gaan eraan, zo simpel is het.

Ik besloot me daarom voortaan te richten op de kleine lichtpuntjes, de rotsjes in de branding die ouwe, onverwoestbare taaie rakkers als Nelson en Richards ons brengen.

Nieuwe song

Al even snel als ik dit besluit had genomen, drong zich echter aan het slot van het songwriting camp een kwellende vervolgvraag op. Als wij er straks allemaal niet meer zijn, wie zorgt er dan voor Keith & Willie?

En voilà, daar was m’n nieuwe song.

Telefoon

+31 6 51161323

Instagram

Hulpmiddelen: valsspelen of vakmanschap?

Hulpmiddelen: valsspelen of vakmanschap?

BLOG

Hulpmiddelen: valsspelen of vakmanschap?

Van de oude André Hazes was alom bekend dat hij bij het liedjesschrijven gebruik maakte van een rijmwoordenboek. Daar werd soms een beetje smalend over gedaan, alsof het een bewijs was dat Hazes niet creatief was. Maar is dat wel terecht?

Zoals een timmerman z’n gereedschap heeft en de chefkok z’n keukenmachines, zo hebben ook songwriters hun middelen en materialen. Van die timmerman zullen we niet snel zeggen dat-ie valsspeelt als hij een hamer pakt om spijkers in het hout te slaan in plaats van z’n blote handen. En een sterrenkok die een elektrische staafmixer gebruikt in plaats van een garde – ook niks mis mee, toch?

Waarom zou een liedjessmid die een rijmwoordenboek, een thesaurus of een dictionaire gebruikt dan een oplichter zijn?

Wie uit z’n hoofd zoekt naar een passend rijmwoord gaat in gedachten meestal het alfabet af. Net als in een woordenboek. Geen verschil.

Het gebruik van een rijmwoordenboek of een woordenlijst met synoniemen, antoniemen of verwante woorden is dus zo gek nog niet. Het zijn middelen die de liedjesmaker in staat stellen verder te reiken, sneller te werken, de inspiratie vrij spel te geven.

MasterWriter

Helemaal eigentijds is het werken met software die speciaal is ontwikkeld voor songwriters. Een van de meest gebruikte programma’s heet MasterWriter, met oneindig veel mogelijkheden om je (Engelstalige) werk te structureren en te ordenen. Met een klik van de muis boor je woorden aan die van pas kunnen komen: volmaakt rijm, halfrijm, klinkerrijm… Synoniemen, zegswijzen, historische feiten – het houdt niet op. Bovendien heb je de mogelijkheid om tekstschetsen te maken, mindmaps, aantekeningen en nog veel meer.

MasterWriter staat dan ook te boek als een uitermate bruikbare tool onder professionele songwriters. En niet de minsten: onder de beroepsgebruikers zitten namen als Gwen Stefani, Jimmy Webb, Ashford & Simpson, Kenny Loggins, Stephen Sondheim, Paul Anka en LeAnn Rimes.

Tenzij je een streng-orthodoxe purist bent, is het gebruik van hulpmiddelen dus verre van verboden. En ik kan je uit eigen ervaring zeggen dat zelfs het snuffelen door de mogelijkheden van een programma als MasterWriter je al op songideeën kan brengen.

De oude Hazes zou maar wat blij zijn geweest met zo’n programma. Jammer dat het alleen in het Engels beschikbaar is.

Telefoon

+31 6 51161323

Instagram

Clichés? Probeer nog eens

Clichés? Probeer nog eens

BLOG

Clichés in songwriting? Probeer het nog eens!

Clichés in songwriting – vooral harmonisch – zijn niet verboden. Sterker nog: ze zorgen voor herkenning. Net als herhaling. Niks mis mee dus. En als je ze slim gebruikt, werken ze al een tierelier. De harmonieën van Autumn Leaves (Prévert/Kosma), I Will Survive (Perren/Fakaris) en Dromen zijn Bedrog (Fabrizio/Fogli/Morra) zijn vrijwel identiek. Een clichématige akkoordenreeks die enorm toegankelijk in het gehoor ligt.

Tekstueel is het qua clichés in songwriting wat lastiger. Een afgezaagde uitspraak zorgt weliswaar voor herkenning, maar is vaak zo versleten dat je er niet veel zeggingskracht mee wint. Vallen als een baksteen, wit als sneeuw, blauw als de lucht, hard als staal, rozengeur en maneschijn, beter laat dan nooit… Uitdrukkingen die zo bekend zijn dat ze niet meer opvallen.

Waarde toevoegen aan je lyrics

Probeer in dat geval eens een geslaagde andere vergelijking of wijze zin te bedenken. Dan gebeurt het tegenovergestelde: zo’n tekst springt er meteen uit, raakt je luisteraar en voegt echte waarde toe aan je lyrics. Èn je song!

  • Het dak stortte naar beneden als een afbrekende gletsjer.
  • Het voelde hard aan als een brok Italiaans marmer.
  • In de begintijd leken de nachten van honing en de dagen van suikerschuim.
  • Haar huid was bleek als schaafijs.

Loop je tegen dus een cliché aan? Probeer het dan nog eens!

 

Meer van dit soort tips vind je in het gratis e-book The Songwriter Code.

Telefoon

+31 6 51161323

Instagram